Агаарын шугамын дамжуулагчийн төрөл ба сонголт
Агаарын цахилгаан дамжуулах шугам нь эрчим хүчийг үүсгүүр буюу дэд станцаас хэрэглэгч хүртэл зөөвөрлөх хамгийн өргөн тархсан шийдэл бөгөөд түүний гол ажлын элемент нь ил задгай агаарт өлгөгдсөн дамжуулагч юм. Дамжуулагч нь зөвхөн гүйдэл дамжуулаад зогсохгүй, өөрийн жин, мөстөлт, салхи болон температурын огцом хэлбэлзлийг нэгэн зэрэг даах ёстой. Иймээс түүний төрөл, огтлолыг зөв сонгох нь шугамын найдвартай, аюулгүй, эдийн засгийн үр ашигтай ажиллагааг шууд тодорхойлдог.
Дамжуулагчийн үндсэн төрөл
Монгол улсын 0.4/10/35/110/220 кВ хүчдэлийн шугамд голдуу хөнгөн цагаан суурьтай ил дамжуулагч хэрэглэдэг. Материал, бүтцээр нь дараах байдлаар ангилж болно:
- А маркийн дамжуулагч — зөвхөн хөнгөн цагаан утаснаас томсон. Цахилгаан дамжуулах чадвар сайн боловч механик бат бэх сул тул богино алгас бүхий, 0.4-10 кВ түгээх шугамд илүү тохиромжтой.
- АС маркийн дамжуулагч — гадна талд хөнгөн цагаан утас, дотор голд ган утаснаас бүрдэнэ. Ган гол нь механик ачааллыг, хөнгөн цагаан давхарга нь гүйдлийг үндсэндээ даана. Энэ нь хамгийн өргөн хэрэглэгддэг, олон талт төрөл.
- АСО, АСУ зэрэг хувилбар — хөнгөн цагаан ба ганы огтлолын харьцааг өөрчилснөөр хөнгөвчилсөн (О) буюу бэхжүүлсэн (У) хувилбарууд гарах бөгөөд мөстөлт, салхины өөр өөр бүсэд тааруулан сонгодог.
Гүйдэл даац ба цахилгаан үзүүлэлт
Дамжуулагчийн огтлол томрох тусам идэвхтэй эсэргүүцэл багасаж, гүйдэл дамжуулах даац нэмэгддэг. Гэвч огтлолыг зөвхөн урт хугацааны ачааллаар бус, богино залгааны гүйдэлд халж гэмтэхгүй байхаар мөн шалгах шаардлагатай. Гол анхаарах зүйлс:
- Ачааллын гүйдэл өндөр байх үед дамжуулагч халж, суналт нэмэгдэн газартай хоорондын аюулгүй зайны норм алдагдах эрсдэлтэй.
- 110 кВ ба түүнээс дээш хүчдэлд корона буюу дамжуулагчийн гадаргуу орчмын агаар ионжих үзэгдэл гарч, чадлын алдагдал болон радио саатал үүсгэдэг.
- Короныг багасгахын тулд огтлолыг том авах, эсвэл нэг фазд хэд хэдэн дамжуулагчийг задгай багц хэлбэрээр байрлуулдаг.
Мөн ачааллын шинж чанар буюу реактив чадал, чадлын коэффициент (cosφ) муудсанаас гүйдэл өсөж, дамжуулагчийн халалт болон хүчдэлийн алдагдал нэмэгдэхийг тооцох хэрэгтэй.
Механик бат бэх ба хүйтэн уур амьсгал
Монголын уур амьсгал дамжуулагчийн сонголтод онцгой шаардлага тавьдаг. Өвлийн −40 °С хүрэх хүйтэн, мөстөлт, хүчтэй салхи нь дамжуулагч болон тулгуурт нэмэлт механик ачаалал өгнө.
- Мөстөлтийн ачаалал: дамжуулагчид тогтсон мөс түүний жинг хэд дахин нэмэгдүүлж, суналт болон таслах хүчийг өсгөнө.
- Салхины ачаалал: мөсөөр бүрхэгдсэн дамжуулагчийн гадаргуу томроход салхины даралтын ачаалал мөн ихсэнэ.
- Температурын хэлбэлзэл: хүйтэнд дамжуулагч агшиж чангарах тул тулгуур хоорондын суналт болон нумын доройтлыг зөв тооцох шаардлагатай.
Сонголтын шалгуур ба тооцоо
Дамжуулагчийг сонгохдоо дараах шалгууруудыг зэрэг хангах ёстой:
- Урт хугацааны зөвшөөрөгдөх гүйдлээр буюу халалтаар;
- Эдийн засгийн гүйдлийн нягтаар;
- Хүчдэлийн алдагдлаар;
- Механик бат бэх, богино залгааны гүйдэл болон короноор.
Эдийн засгийн хувьд оновчтой огтлолыг дараах томъёогоор ойролцоолон тодорхойлно:
S = I / j_эк, энд S — дамжуулагчийн огтлол (мм²), I — тооцооны ажлын гүйдэл (А), j_эк — эдийн засгийн гүйдлийн нягт (А/мм²).
Дүгнэлт
Агаарын шугамын дамжуулагчийн төрөл, огтлолыг сонгох нь цахилгаан ба механик шаардлагыг хослуулсан цогц ажил юм. Монголын хүйтэн, салхи, мөстөлттэй нөхцөлд АС төрлийн ган голтой дамжуулагч бат бэхээрээ давуу байдаг бол хүчдэлийн түвшин, ачаалал болон короны нөхцөлд тохируулан огтлол ба хувилбарыг сонгоно. Зөв сонголт нь шугамын найдвартай ажиллагаа, чадлын алдагдлыг бууруулах, урт хугацааны эдийн засгийн үр ашгийг нэгэн зэрэг хангадаг.