Эрчим хүчний аудит ба ISO 50001: тогтолцоот менежментээр хэмнэлтэд хүрэх нь

Эрчим хүчний аудит гэж юу вэ

Эрчим хүчний аудит нь барилга, үйлдвэрийн эрчим хүчний хэрэглээг системтэйгээр хэмжиж, шинжилж, хэмнэлтийн боломжийг тоон үзүүлэлтээр илрүүлэх үйл явц юм. Зорилго нь зөвхөн зарцуулалтыг тоолох бус, хаана, ямар шалтгаанаар алдагдал үүсэж байгааг тогтоон, эргэн төлөгдөх хугацаагаар нь эрэмбэлсэн арга хэмжээний жагсаалт гаргахад оршино. Гүнзгийрлээр нь дараах байдлаар ангилдаг:

• Урьдчилсан (walk-through) аудит — үзлэг, тооцооны хуудсанд тулгуурлан том алдагдлын эх үүсвэрийг түргэн илрүүлнэ.
• Дэлгэрэнгүй аудит — багаж хэрэгслээр (сүлжээний анализатор, дулааны камер, гэрэлтүүлэг ба урсгал хэмжигч) хэмжилт хийж, эрчим хүчний тэнцэл гаргана.
• Хөрөнгө оруулалтын түвшний аудит — арга хэмжээ бүрийн зардал, хэмнэлт, эргэн төлөгдөх хугацааг санхүүгийн шийдвэрт хүрэхэд хангалттай нарийвчлалтай тооцно.

ISO 50001 ба PDCA мөчлөг

Нэг удаагийн аудит хэмнэлтийг илрүүлдэг ч тогтвортой хадгалахын тулд менежментийн тогтолцоо шаардлагатай. ISO 50001 нь эрчим хүчний менежментийн тогтолцооны (ЭХМТ) олон улсын стандарт бөгөөд Төлөвлө–Хэрэгжүүл–Шалга–Сайжруул (PDCA) тасралтгүй мөчлөгт суурилдаг. Гол ойлголтууд:

• Суурь шугам (EnB) — сайжруулалтыг харьцуулах эхлэлийн түвшин.
• Гүйцэтгэлийн үзүүлэлт (EnPI) — хэрэглээг үйлдвэрлэлийн хэмжээ, зэрэгтэй уялдуулан хэмждэг харьцангуй үзүүлэлт.
• Чухал эрчим хүч хэрэглэгч (SEU) — нийт хэрэглээний дийлэнхийг эзэлдэг, хяналтад тэргүүн ээлжид авах тоног төхөөрөмж, процесс.

Монголын нөхцөлд хэрэгжүүлэх алхмууд

Хэрэгжүүлэлтийг ихэвчлэн дараах дарааллаар эхлүүлбэл үр дүнтэй:

1. Хэмжилтийн систем. Үндсэн шинэ ба SEU-д тусдаа тоолуур, хяналтын цэг байрлуулж, найдвартай өгөгдөл цуглуулна.
2. Суурь шугам ба зорилт. Хамгийн багадаа 12 сарын өгөгдлөөр улирлын хэлбэлзлийг тусган EnB тогтооно.
3. Зохион байгуулалтгүй (бага зардлын) арга хэмжээ. Гэрэлтүүлгийн менежмент, зогсолтын горим, компрессорын агаар алдалт зэрэг нь хурдан үр дүн өгнө.
4. Хөрөнгө оруулалттай арга хэмжээ. Хөдөлгүүрийн давтамжийн зохицуулалт, реактив чадлын компенсаци, дулаалга сайжруулалт зэрэг.

Монголд эрчим хүчний өсөн нэмэгдэж буй эрэлт, импортын ачаалал, өвлийн оргил хэрэглээний нөхцөлд ISO 50001-д суурилсан тогтолцоот менежмент нь зөвхөн зардал бууруулахаас гадна системийн найдвартай ажиллагаа, хүлэмжийн хийн бууралтад бодитой хувь нэмэр оруулна. Хамгийн чухал нь энэ бол нэг удаагийн төсөл биш, тасралтгүй сайжруулалтын соёл гэдгийг байгууллагын удирдлагын түвшинд ойлгож дэмжихэд амжилтын гол түлхүүр оршдог.