Хүчний кабелийн гэмтлийг олох аргууд
Хүчний кабель нь ихэвчлэн газар доор, суваг эсвэл кабелийн байгууламжид далд байрладаг тул гэмтлийг нь нүдээр шууд илрүүлэх боломжгүй байдаг. Иймээс гэмтлийн байршлыг хэдэн арван, заримдаа хэдэн зуун метрийн урттай трассын дагуу нарийвчлан тодорхойлох тусгай арга, багаж хэрэгсэл шаардагдана. Монголын нөхцөлд хөрсний улирлын хөлдөлт, гэсэлт, механик ачаалал болон 0.4/10/35 кВ-ын тархалтын сүлжээний насжилт нь тусгаарлага эвдрэх гол хүчин зүйл болдог. Гэмтлийг зөв, хурдан олох нь сэлбэн засварын хугацаа, зогсолтын хохирлыг эрс бууруулна.
Гэмтлийн үндсэн төрлүүд
Гэмтлийг олохын өмнө түүний шинж чанарыг ойлгох нь чухал, учир нь төрөл бүрт өөр арга тохирдог. Хүчний кабелийн түгээмэл гэмтлийг дараах байдлаар ангилна:
- Тусгаарлага эвдрэл: фаз ба газардуулгаын хооронд, эсвэл фаз хооронд тусгаарлага эвдэрч богино залгаа үүсэх. Хамгийн түгээмэл төрөл.
- Дамжуулагчийн тасалдал: нэг буюу хэд хэдэн фазын судал бүрэн тасарч гүйдэл дамжихгүй болох.
- Завсрын (нэвчилтийн) гэмтэл: тусгаарлагын эсэргүүцэл багасавч бүрэн эвдрээгүй, чийг нэвчсэн байдал.
- Хөвөрсөн буюу тасалданги гэмтэл: зөвхөн өндөр хүчдэлийн үед илэрч, хэвийн үед далд байх.
Урьдчилсан шинжилгээ, хэмжилт
Аливаа хайлтын өмнө кабелийг хоёр талаас нь салгаж, богино хугацаагаар цэнэгээ авах ажлыг заавал гүйцэтгэнэ. Дараа нь мегаомметрээр (megohmmeter) фаз бүрийн болон фаз-газардуулгын хоорондох тусгаарлагаын эсэргүүцлийг хэмжинэ. Энэ хэмжилтийн үр дүнд:
- Аль фаз гэмтэлтэйг тодорхойлно;
- Гэмтлийн шинж чанарыг (богино залгаа, тасалдал, нэвчилт) ялган тогтооно;
- Дараагийн шатанд хэрэглэх аргаа сонгоно.
Зайг тодорхойлох аргууд
Урьдчилсан шинжилгээний дараа гэмтлийг трассын аль хэсэгт байгааг хэдэн метрийн нарийвчлалтай олох алсын зайн (prelocation) аргуудыг хэрэглэнэ.
- Импульс тусгалын арга (TDR): кабельд богино цахилгаан импульс өгч, гэмтлийн цэгээс тусан ирэх хугацааг хэмжинэ. Тасалдал болон бага эсэргүүцэлтэй богино залгааг илрүүлэхэд тохиромжтой.
- Долгионы (нумын тусгалын) арга: өндөр хүчдэлийн генератороор гэмтлийн цэгт цахилгаан нум үүсгэж, түүнээс үүсэх долгионы тусгалаар өндөр эсэргүүцэлтэй гэмтлийн зайг тодорхойлно.
- Акустик (сонсголын) арга: гэмтлийн цэгт үечилсэн өндөр хүчдэл өгч цохилтот цэнэгсэлт үүсгэн, газрын гадаргуу дээрээс дуу чимээ, чичиргээг мэдрэгчээр барьж яг байршлыг олно (pinpointing).
Импульс тусгалын аргын үндсэн томъёо энгийн: гэмтэл хүртэлх зайг долгионы тархалтын хурд болон явж-ирсэн хугацаагаар тооцно.
L = v × t / 2
Энд L — гэмтэл хүртэлх зай (м), v — кабелийн долгионы тархалтын хурд (кабелийн төрлөөс хамаарч ойролцоогоор 150–170 м/мкс), t — импульс явж, тусан ирэх нийт хугацаа. Хурдыг хоёр гэдэг нь долгион очиж, буцаж ирдэгтэй холбоотой.
Гэмтэл олох ажлын дараалал
Практикт гэмтлийг олох ажлыг дараах дэс дараалалтай гүйцэтгэвэл найдвартай, аюулгүй байдаг:
- Кабелийг хүчдэлээс салгаж, газардуулж, аюулгүй ажиллагааг хангах.
- Мегаомметрээр тусгаарлагын эсэргүүцлийг хэмжиж, гэмтэлтэй фаз, гэмтлийн төрлийг тогтоох.
- TDR буюу долгионы аргаар гэмтлийн ойролцоо зайг (алсын хайлт) тодорхойлох.
- Трассын байршлыг зураг, трасс хайгчаар газар дээр тэмдэглэх.
- Акустик буюу индукцийн аргаар гэмтлийн яг цэгийг нарийвчлан олох (pinpointing).
- Малталт хийж, гэмтлийг нүдээр баталгаажуулан засварлах, дараа нь тусгаарлага болон өндөр хүчдэлийн туршилтаар шалгах.
Дүгнэлт
Хүчний кабелийн гэмтэл олох нь нэг ганц багажаар шийдэгдэх ажил биш, харин урьдчилсан шинжилгээнээс эхлэн алсын хайлт, дараа нь нарийвчилсан цэг тогтоох хүртэлх цогц, дэс дараалсан үйл явц юм. Гэмтлийн төрлийг зөв тодорхойлж, түүнд тохирсон TDR, долгион, акустик аргыг зохистой хослуулж хэрэглэснээр малталтын хэмжээ, зогсолтын хугацааг эрс багасгаж чадна. Монголын хүйтэн уур амьсгал, хөрсний нөхцөлийг харгалзан, аюулгүй ажиллагааны дүрэм, MNS холбогдох стандартыг чанд баримталж ажиллах нь эрчим хүчний хангамжийн найдвартай байдлыг хангах үндэс болно.