Монголын эрчим хүчний тогтолцоо: анхны цахилгаанаас нэгдсэн системд
Монголын эрчим хүчний салбар зуун жилийн дотор жижиг үүсгүүрээс бүс нутгийг холбосон нэгдсэн том системд хүрч хөгжсөн. Энэ түүх нь техникийн шийдэл, хүнд цаг уурын нөхцөл, эдийн засгийн хэрэгцээ хоорондын уялдааны түүх юм.
Анхны алхмууд
Улаанбаатарт 1930-аад оны үед анхны төвлөрсөн цахилгаан станц ашиглалтад орсноор нийслэлийн гэрэлтүүлэг, үйлдвэрлэлийн цахилгаан хангамж эхэлсэн. Хожим хот суурин, аж үйлдвэр өсөхийн хэрээр дулаан, цахилгааныг хамтад нь үйлдвэрлэдэг дулааны цахилгаан станц (ДЦС)-ууд баригдаж эхэлсэн.
Өнөөдөр Улаанбаатарын ДЦС-2, ДЦС-3, ДЦС-4 нь системийн суурь ачааллыг үүрдэг бөгөөд эдгээрээс ДЦС-4 хамгийн том хүчин чадалтай. Дархан, Эрдэнэтийн станцууд бүс нутгийн хэрэгцээг хангахад чухал үүрэгтэй.
Хүчдэлийн шатлалт бүтэц
Эрчим хүчийг станцаас хэрэглэгч хүртэл дамжуулж түгээхдээ алдагдлыг багасгах үүднээс хүчдэлийг шатлан өсгөж, дараа нь буулгадаг. Монголын систем дараах хүчдэлийн түвшнүүдтэй:
| Хүчдэл | Гол зориулалт |
|---|---|
| 220 кВ | Системийн гол дамжуулалт, станц хоорондын холбоо |
| 110 кВ | Бүс нутгийн дамжуулалт, том дэд станц |
| 35 кВ | Аймаг, сум хоорондын түгээлт |
| 6 / 10 кВ | Хот суурины түгээх сүлжээ |
| 0.4 кВ | Эцсийн хэрэглэгч (380 / 220 В) |
Хүчдэлийн шат бүрд дэд станц-ууд трансформатораар хүчдэл хувиргаж, таслуур болон реле хамгаалалт-аар богино залгаа, хэт ачааллаас сүлжээг тасалж хамгаалдаг.
Хүйтэн уур амьсгалын сорилт
Монголын нөхцөлд эрчим хүчний байгууламж −40°С хүрэх хүйтэнд найдвартай ажиллах ёстой. Ийм нөхцөлд агаарын шугамын дамжуулагч чангарч, мөстөлт болон салхины ачаалал нэмэгддэг тул тулгуур шонгийн зай, дамжуулагчийн угжралыг зөв тооцох шаардлагатай. Мөн тусгаарлага-ын шаазан болон газардуулга-ын систем хүйтэн, хуурай, чулуурхаг хөрсний нөхцөлд MNS стандартын шаардлагыг хангах ёстой.
Бүсчилсэн систем ба ирээдүй
Монголын эрчим хүчний сүлжээ нь Төвийн, Баруун, Зүүн, Алтai-Улиастай зэрэг бүсийн системүүдээс бүрддэг. Тэдгээрийг үе шаттайгаар нэгтгэж, дотоод дамжуулах чадварыг сайжруулах ажил үргэлжилсээр байна.
Сүүлийн жилүүдэд Салхитын салхин цахилгаан станц зэрэг сэргээгдэх эрчим хүчний төслүүд системд нэгдэж, нар, салхины эх үүсвэрийн эзлэх хувь нэмэгдсээр байна. Эдгээр тогтворгүй эх үүсвэрийг системд найдвартай нэгтгэхэд давтамж, хүчдэлийн зохицуулалт болон нөөц хүчин чадлын менежмент улам чухал болж байгаа юм.