Сэргээгдэх эрчим хүчийг сүлжээнд нэгтгэх нь: тэнцвэржүүлэлт ба ялгарал бууруулалт
Монгол Улс нарны болон салхины асар их нөөцтэй. Говийн бүсэд жилд 1 м² хэвтээ гадаргад 1400–1600 кВт·ц орчим нарны цацраг тусдаг бол өмнөд болон говийн коридороор салхины хурд өндөр байдаг. Гэвч эдгээр эх үүсвэрийг сүлжээнд их хэмжээгээр нэгтгэхэд техникийн хэд хэдэн сорилт тулгардаг.
Хувьсамтгай эх үүсвэрийн сорилт
Нар, салхины үйлдвэрлэл нь цаг агаараас хамааран огцом хэлбэлздэг тул системийн үйлдвэрлэл–хэрэглээний тэнцвэрийг агшин бүрд хадгалахад хүндрэл учруулна. Эдгээр эх үүсвэр нь инвертороор дамжин холбогддог учир уламжлалт генераторын эргэлтийн масс буюу инерцийг сүлжээнд нэмэрлэдэггүй. Үүний улмаас гэнэтийн ачаалал алдагдах үед давтамж хурдан унах эрсдэл нэмэгддэг.
Тиймээс хангалттай эргэлтийн нөөц (spinning reserve), хурдан хариу үйлдлийн чадвар зайлшгүй шаардагдана. Одоогоор Монголын систем ачааллын хэлбэлзлийг ихэвчлэн хөрш системтэй холбогдсон 220 кВ-ын шугамаар дамжуулан тэнцвэржүүлж байна.
Эрчим хүч хуримтлуурын үүрэг
Батарейн эрчим хүч хуримтлуурын систем (БЭХ) нь секунд, минутын хэмжээний хэлбэлзлийг шингээж, давтамж зохицуулах, оргил ачааллыг тэгшлэх боломжийг олгодог. Гэвч Монголын −40°С хүртэлх хүйтэнд литийн батарейн багтаамж, цэнэглэх чадвар мэдэгдэхүйц буурдаг тул дулааны менежмент, битүүмжлэлийг зайлшгүй анхаарна.
Урт хугацааны хуримтлалд насос-хуримтлуурын усан цахилгаан станц, устөрөгч зэрэг хувилбарыг судалж болох бөгөөд эдгээр нь өдрийн туршид илүүдсэн нарны эрчмийг оройн оргил ачаалалд шилжүүлэх боломжийг нээнэ.
Ялгарал бууруулалтын тооцоо
Нэг МВт·ц сэргээгдэх эрчим хүч нь нүүрсэн станцын үйлдвэрлэлийг орлуулснаар ойролцоогоор нэг тонн орчим CO2-ийн ялгарлыг бууруулна. Гэхдээ бодит бууралт нь тухайн агшинд ямар станцыг орлуулж байгаагаас хамаарна.
Сүлжээ бүх үйлдвэрлэлийг хүлээж авах чадваргүй үед хэсэг эх үүсвэрийг албадан таслах (curtailment) шаардлага гарч, боломжит цэвэр эрчим хүч дэмий алдагддаг. Иймд хуримтлуур, уян хатан ачаалал, эрэлтийн менежментийг зэрэг хөгжүүлж байж сэргээгдэх эх үүсвэрийн ялгарал бууруулах бодит үр дүнг бүрэн тайлж авна.
| Технологи | Хариу үйлдлийн хугацаа | Үндсэн үүрэг |
|---|---|---|
| Батарей хуримтлуур (БЭХ) | миллисекунд–минут | Давтамж зохицуулах, хэлбэлзэл шингээх |
| Хийн турбин | минут | Хурдан нөөц, оргил тэгшлэх |
| Насос-хуримтлуурын УЦС | минут–цаг | Өдөр/шөнийн шилжүүлэг |
| Эрэлтийн менежмент | секунд–цаг | Ачааллыг зохицуулах |
Дүгнэвэл, сэргээгдэх эрчим хүчийг сүлжээнд өргөн нэвтрүүлэх нь ялгарал бууруулах хамгийн хүчтэй хөшүүрэг боловч энэ нь тэнцвэржүүлэх нөөц, хуримтлуур, сүлжээний тогтвортой байдлыг хамтад нь шийдэж байж бүрэн үр дүнгээ өгнө.