Суурь ба оргил ачааллын станц: Монголын эрчим хүчний системийн тэнцвэр
Цахилгаан эрчим хүчийг агуулахад хэцүү тул үйлдвэрлэл, хэрэглээ хоёр агшин бүрд тэнцүү байх ёстой. Хэрэглээ өдрийн туршид болон улирлаар өөрчлөгдөх тул станцуудыг үүргээр нь суурь, завсрын, оргил ачааллын гэж ангилдаг. Энэ ангилал нь Монголын Төвийн бүсийн эрчим хүчний систем (ТБЭХС)-ийн найдвартай ажиллагааны үндэс болдог.
Ачааллын график ба түүний онцлог
Хоногийн ачааллын график нь өглөө, орой хоёр оргилтой, шөнө хамгийн бага түвшинтэй муруй хэлбэртэй байдаг. Монголын хувьд өвлийн улирал нэн онцлогтой: −40 °C хүйтэнд халаалт, гэрэлтүүлгийн ачаалал огцом нэмэгдэж, өвлийн оргил зун улирлаас хэд дахин их болдог. Иймд систем нь тогтвортой суурь ачаалал дээр хурдан өөрчлөгддөг зохицуулах нөөцийг давхарлан ажиллуулах шаардлагатай.
Суурь ачааллын станц
Суурь ачааллыг тасралтгүй, өндөр ачаалалтай ажилладаг том ДЦС-ууд даадаг. Уурын зуух, турбин удаан халж, удаан хөрдөг тул эдгээр станц нэг тогтсон түвшинд ажиллах нь эдийн засгийн хувьд хамгийн ашигтай. Тэдгээр нь ачааллын коэффициент өндөр, нэгж кВт·цаг тутмын өртөг хямд байдаг.
- Тогтмол, урьдчилан таамаглах боломжтой ачаалал;
- Хүчин чадлын ашиглалт өндөр (жилийн ихэнх цагт ажиллана);
- Ачааллаа хурдан өөрчлөх боломж хязгаарлагдмал.
Оргил ачааллын эх үүсвэр
Өглөө, орой ачаалал огцом өсөх мөчид хурдан асч, унтардаг зохицуулах эх үүсвэр хэрэгтэй болдог. Дэлхий нийтээр усан цахилгаан станц (УЦС), хийн турбин, шахуургат-хуримтлуурын станц, батарейн систем зэргийг оргил тэгшитгэхэд ашигладаг. Монголд Дөргөн, Тайшир зэрэг УЦС-ууд болон хөрш орны сүлжээтэй холбоотой импорт, зохицуулах гэрээ нь оргил болон давтамжийн зохицуулалтад чухал үүрэгтэй.
Монголын эрчим хүчний системийн бүтэц
ТБЭХС нь Улаанбаатар болон түүний орчмын томоохон ДЦС-уудыг 110 болон 220 кВ-ын шугам, дэд станцаар холбосон нэгдмэл систем юм. Үндсэн суурь ачааллыг нийслэлийн хамгийн том ДЦС-ууд, дулаан хангамжийг ТЭЦ хэлбэрийн станцууд хариуцна.
| Станц | Үндсэн үүрэг |
|---|---|
| ДЦС-4 | Суурь ачаалал ба хотын дулаан хангамж |
| ДЦС-3 | Суурь/завсрын ачаалал, дулаан |
| ДЦС-2 | Дулаан, туслах цахилгаан |
| Дархан, Эрдэнэт ДЦС | Бүсийн дулаан, цахилгаан хангамж |
| Дөргөн, Тайшир УЦС | Зохицуулалт, оргил тэгшитгэл |
Эдгээр станц реле хамгаалалт, зохистой тусгаарлага, газардуулга-тай дэд станц, таслуур-аар холбогдож, MNS стандарт болон системийн диспетчерийн удирдлагад захирагдан ажилладаг. Ирээдүйд салхи, нарны сэргээгдэх эх үүсвэрийн хувь нэмэгдэхийн хэрээр тэдгээрийн хэлбэлзлийг тэнцвэржүүлэх уян хатан оргил ба зохицуулах нөөцийн ач холбогдол улам өсөх болно.