Цахилгаан машины алдагдал ба ашигт үйлийн коэффициент
Цахилгаан машины алдагдлын ангилал
Аливаа цахилгаан машин цахилгаан эрчмийг механик эрч (хөдөлгүүр) буюу механик эрчмийг цахилгаан эрч (генератор) болгон хувиргах явцад эрчмийн тодорхой хэсэг дулаан болон хувирч алдагддаг. Эдгээр алдагдал нь машины халалт, хөргөлтийн шаардлага, эцсийн дүнд ашигт үйлийн коэффициентийг тодорхойлдог тул тэдгээрийг зөв ойлгох нь зохион бүтээлт болон ашиглалтын аль алинд чухал.
Зэс буюу ороомгийн алдагдал
Статор болон роторын ороомгийн идэвхтэй эсэргүүцэлд гүйдэл гүйснээр ΔP = I²·R хэмжээний алдагдал үүснэ. Энэ нь ачааллын гүйдлийн квадратаас хамаардаг тул хувьсах алдагдал гэж ангилдаг. Мөн зэсийн эсэргүүцэл температуртай шугаман нэмэгддэг тул машин халах тусам зэс алдагдал өсдөг.
Ганг буюу соронзон алдагдал
Соронзон орон хувьсах үед машины гангийн цөмд гистерезисийн болон эргэлдэх (Фукогийн) гүйдлийн алдагдал үүснэ. Эдгээр нь голчлон хүчдэл ба давтамжаас хамаардаг тул ачааллаас үл хамаарах тогтмол алдагдал-д тооцогдоно. Эргэлдэх гүйдлийн алдагдлыг багасгахын тулд цөмийг нимгэн, харилцан тусгаарлагатай цахиурлаг гангийн ялтсуудаас угсардаг.
Механик ба нэмэлт алдагдал
Механик алдагдал нь холхивчийн үрэлт болон салхины эсэргүүцлээс (агаартай харьцах) бүрдэнэ. Үүнээс гадна орон зайд тархсан соронзон урсгал үүсгэдэг тодорхойлоход хүнд "нэмэлт алдагдал" оршдог бөгөөд ихэвчлэн нийт чадлын 0.5–1%-ийг эзэлнэ.
Ашигт үйлийн коэффициент
Ашигт үйлийн коэффициент (η) нь гарцын хэрэгцээт чадлыг оролтын чадалтай харьцуулсан харьцаа юм:
η = Pгарц / Pоролт = Pгарц / (Pгарц + ΣΔP)
Хамгийн өндөр ашигт үйлийн коэффициентэд хувьсах алдагдал (зэс) нь тогтмол алдагдалтай (ганг + механик) тэнцэх ачааллын цэгт хүрдэг. Тиймээс хөдөлгүүрийг нэрлэсэн чадлынхаа ойролцоо, 75–100%-ийн ачаалалтай ажиллуулах нь эрчим хүчний хэмнэлттэй.
| Алдагдлын төрөл | Ачааллаас хамаарал | Гол шалтгаан |
|---|---|---|
| Зэс (ороомог) | Хувьсах (I²R) | Дамжуулагчийн эсэргүүцэл |
| Ганг (соронзон) | Бараг тогтмол | Гистерезис, Фукогийн гүйдэл |
| Механик | Тогтмол | Үрэлт, салхины эсэргүүцэл |
| Нэмэлт | Хувьсах | Тархсан соронзон урсгал |
Монголын нөхцөл ба эрчим хүчний хэмнэлт
Монголын дулааны цахилгаан станцуудын өөрийн хэрэгцээний хэрэглээ нийт үйлдвэрлэсэн эрчмийн 10–14% хүрдэг бөгөөд түүний ихэнхийг насос, салхилуулагчийн хөдөлгүүрүүд эзэлдэг. Эдгээрийг өндөр хэмнэлттэй хөдөлгүүр болон давтамж хувиргагчтай зохицуулгаар солих нь системийн хэмжээнд мэдэгдэхүйц хэмнэлт өгнө.
−40°С хүрэх хүйтэнд машины хөргөлт хялбар боловч асаалтын үеийн их гүйдэл ба механик ачаалал нэмэгддэг. Иймд тусгаарлагын дулааны ангиллыг зөв сонгож, ороомгийн температурыг хянах, реле хамгаалалтыг ачааллын хэт халалтаас хамгаалахаар тохируулах нь машины ашиглалтын хугацаа болон найдвартай ажиллагааг уртасгах үндэс болдог.