Цахилгаан эрчим хүчний алдагдал: техникийн ба арилжааны
Эрчим хүчний системд үйлдвэрлэсэн энергийн бүх хэсэг хэрэглэгчид хүрдэггүй. Эх үүсвэрээс гарсан энерги ба тоолуураар бүртгэгдэж, төлбөр авсан энергийн зөрүүг нийт алдагдал гэнэ. Энэ алдагдлыг мөн чанараар нь техникийн ба арилжааны (техникийн бус) гэж хоёр ангилдаг бөгөөд хоёрыг ялгах чадвар нь сүлжээний менежментийн үндэс болдог.
Алдагдлын ангилал
Техникийн алдагдал
Техникийн алдагдал бол физик хуулиар зайлшгүй үүсэх, дулаан хэлбэрээр тархах алдагдал юм. Үүнийг цувралын болон хөндлөнгийн гэж хуваана:
- Цувралын (ачааллын) алдагдал — шугам, трансформаторын ороомгийн эсэргүүцэл дэх I²R алдагдал. Гүйдлийн квадратаас хамаардаг тул ачаалал өсөхөд огцом нэмэгдэнэ.
- Хөндлөнгийн (сул ажиллагааны) алдагдал — трансформаторын голдын гистерезис ба эргэлдэх гүйдлийн алдагдал, өндөр хүчдлийн шугамын корона, тусгаарлагын диэлектрик алдагдал. Эдгээр нь ачааллаас үл хамааран трансформатор хүчдэлд байх л хугацаанд үргэлжилдэг.
Идэвхгүй чадлын урсгал нэмэгдэх тусам ижил идэвхтэй чадал дамжуулахад гүйдэл өсч, улмаар I²R алдагдал нэмэгддэг тул чадлын коэффициентийг конденсаторын батарей, компенсатороор сайжруулах нь техникийн алдагдлыг бууруулах чухал арга юм.
Арилжааны алдагдал
Арилжааны алдагдал нь энерги бодитоор дамжсан боловч зөв бүртгэгдэж, төлбөр нэхэмжлэгдээгүйгээс үүсдэг. Үүнд хэмжилтийн алдаа, тоолуурын гэмтэл, санаатай гажуудал (соронзон нөлөө, залгалт өөрчлөх), хууль бус залгалт, буруу тариф хэрэглэсэн, тооцоолсон дундажаар нэхэмжилсэн зэрэг орно. Эдгээр нь техникийн алдагдлаас ялгаатай нь удирдлага, хэмжилтийн сахилга батаар бууруулах боломжтой.
Хэмжүүрийн трансформатор ба нарийвчлалын анги
Дунд, өндөр хүчдлийн цэгт тоолуурыг шууд залгах боломжгүй тул гүйдэл (ГХТ) болон хүчдлийн (ХХТ) хэмжүүрийн трансформатороор дамжуулан хэмждэг. Эдгээрийн нарийвчлал арилжааны хэмжилтийн чанарыг шууд тодорхойлдог.
| Хэрэглээ | ГХТ анги | Тоолуур |
|---|---|---|
| Арилжааны нарийн хэмжилт | 0.2S / 0.5S | 0.2S / 0.5S |
| Ерөнхий бүртгэл | 0.5 / 1.0 | 1.0 |
| Реле хамгаалалт | 5P / 10P | — |
Алдагдлыг бууруулах чиглэл
Монголын нөхцөлд сум, орон нутгийн урт түгээх шугам, сул ачаалалтай трансформаторууд техникийн алдагдлыг нэмэгдүүлдэг. Хүйтэн уур амьсгал нь дамжуулагчийн эсэргүүцлийг бууруулж нэгж гүйдэл дэх I²R алдагдлыг багасгах ч өвлийн ачаалал огцом өсдөг тул нийт алдагдал өсдөг. Алдагдлыг бууруулахад дараах арга үр дүнтэй:
- шугамын огтлол нэмэх, хүчдлийн түвшинг ахиулах;
- идэвхгүй чадлыг компенсацлах;
- тэжээлийн шугам бүрээр эрчим хүчний баланс тооцох;
- ухаалаг тоолуур, AMI ашиглан хууль бус залгалт, гажуудлыг илрүүлэх.
Хэмжилтийн нарийвчлал сайжрах тусам техникийн болон арилжааны алдагдлыг ялган тодорхойлох боломж нэмэгдэж, хөрөнгө оруулалтыг зөв цэгт чиглүүлэх суурь болдог.