Ухаалаг тоолуур ба олон тарифт тооцооны систем
Цахилгаан эрчим хүчний тоолуур бол үйлдвэрлэгч, түгээгч, хэрэглэгч гурвын хооронд явагдах арилжааны эцсийн, хамгийн нарийвчлалтай байх ёстой хэмжих хэрэгсэл юм. Сүүлийн хорин жилд эргэлддэг дискт индукцийн тоолуураас электрон, улмаар ухаалаг тоолуур руу шилжсэн нь зөвхөн техникийн шинэчлэл биш, харин эрчим хүчний системийн ачаалал, тарифын бодлогыг удирдах шинэ боломжийг нээж өгсөн.
Индукцийн тоолуураас электрон тоолуур руу
Уламжлалт индукцийн тоолуур нь хүчдэл болон гүйдлийн ороомгийн үүсгэсэн хувьсах соронзон орны харилцан үйлчлэлээр эргэлддэг хөнгөн цагаан диск дээр суурилдаг. Дискний эргэлтийн тоо нь дамжсан идэвхтэй энерги (кВт·цаг)-тэй пропорциональ байдаг ч механик үрэлт, элэгдэл, багахан ачаалал дээрх алдаа зэрэг сул талтай.
Электрон тоолуур харин агшин зуурын хүдвэл u(t) ба гүйдэл i(t)-ийг аналог-тоон хувиргагчаар (ADC) байнга дээж авч, тэдгээрийн үржвэрийг тоон аргаар нэгтгэн чадал болон энергийг тооцоолдог. Ингэснээр:
- идэвхтэй, идэвхгүй, бүрэн чадлыг зэрэг хэмжинэ;
- чадлын коэффициент (cos φ), гармоник гажуудлыг бүртгэнэ;
- хөдлөх эд ангигүй тул элэгдэлгүй, бага ачаалал дээр ч нарийвчлал өндөр;
- олон тарифын бүртгэл, өгөгдөл хадгалалт бүрэн боломжтой болно.
Ухаалаг тоолуур ба алсын удирдлага
Ухаалаг тоолуур бол харилцаа холбооны сувагтай электрон тоолуур бөгөөд алсын зайнаас тоо унших (AMR) болон удирдах, өгөгдөл цуглуулах дэд бүтэц (AMI)-ийн үндсэн зангилаа болдог. Харилцаа холбоог гүйдэл дамжуулах шугамаар (PLC), радио долгионы mesh сүлжээгээр, эсвэл GSM/GPRS, NB-IoT зэрэг үүрэн технологиор хийж болно.
Энэ нь тоо уншигч ажилтан гэрээр орох шаардлагыг арилгаж, оргил ачааллын профайлыг цагийн нарийвчлалтайгаар бүртгэх, урьдчилсан төлбөрт (prepayment) горим ажиллуулах, шаардлагатай үед хэрэглээг алсаас таслах/сэргээх боломжийг олгодог.
Олон тарифт систем ба ачаалал шилжүүлэлт
Олон тарифт (Time-of-Use) систем нь хоногийн туршид цахилгааны үнийг ачааллын түвшингээс хамааруулан өөрчилдөг. Оргил цагт үнэ өндөр, шөнийн сул ачааллын үед хямд байснаар хэрэглэгчийг зарим ачаалал (ус халаагч, цэнэглэлт, зарим үйлдвэрлэлийн процесс)-аа шөнө рүү шилжүүлэхэд урамшуулна. Ингэснээр системийн оргил ачаалал тэгширч, шинэ эх үүсвэр барих шаардлага буурдаг.
| Тарифын бүс | Ойролцоо цаг | Онцлог |
|---|---|---|
| Оргил | 17:00–22:00 | Ачаалал их, үнэ өндөр |
| Өдрийн | 06:00–17:00 | Дундаж ачаалал |
| Шөнийн | 22:00–06:00 | Сул ачаалал, үнэ хямд |
Монголын нөхцөлд нэвтрүүлэх нь
Ухаалаг тоолуур нэвтрүүлэхэд хүйтэн уур амьсгалд тэсвэртэй бүрдэл хэсэг, найдвартай харилцаа холбооны сувгийг сонгох нь чухал. Гэр хорооллын нягтрал багатай, шугам урт нөхцөлд PLC-ийн дохио сулрах, үүрэн сүлжээний хамрах хүрээ хязгаарлагдмал асуудал тохиолддог тул холимог технологи илүү тохиромжтой. Ахуйн тоолуурын хувьд MNS/IEC 62053-21 стандартын дагуу 1 буюу 2-р нарийвчлалын ангийн шаардлагыг хангасан байх ёстой. Эцсийн дүнд ухаалаг хэмжилт нь зөвхөн тоо уншихаас илүүтэй, эрчим хүчний балансыг бодит цагийн горимд хянах, алдагдлыг илрүүлэх, эрэлтийн менежментийг хэрэгжүүлэх суурь дэд бүтэц болдог.