Газардуулгын системийн ангилал: TN, TT, IT
Намхан хүчдэлийн (0.4 кВ) сүлжээнд хүнийг цахилгаан гүйдлийн аюулаас хамгаалах, тоног төхөөрөмжийн найдвартай ажиллагааг хангах суурь нөхцөл нь газардуулгын систем зөв сонгогдсон эсэхээс шалтгаална. Олон улсын IEC болон түүнд нийцүүлсэн MNS стандартад газардуулгын системийг гурван үсэгт тэмдэглэгээгээр ангилдаг бөгөөд энэ ангилал нь тухайн байгууламжид ямар хамгаалалтын арга (автомат таслуур, RCD) тохирохыг шууд тодорхойлдог. Доор гол гурван систем болох TN, TT, IT-г Монголын нөхцөлтэй уялдуулан авч үзье.
Гурван үсэгт ангиллын зарчим
Тэмдэглэгээний үсэг бүр тодорхой утга илэрхийлдэг. Эхний хоёр үсэг заавал байх бол гуравдахь нь TN системд л хамаарна.
- Эхний үсэг — эх үүсвэрийн (хүчний трансформаторын) саармаг цэгийн газартай харьцаа: T (terre) нь шууд газардсан, I (isole) нь газраас тусгаарлагдсан буюу их эсэргүүцлээр холбогдсоныг заана.
- Хоёрдахь үсэг — тоног төхөөрөмжийн ил металл хэсгийн (корпус) газартай харьцаа: T нь бие даан газардсан, N нь сүлжээний саармаг цэгээр дамжин газардсаныг илэрхийлнэ.
- Гуравдахь үсэг — саармаг (N) ба хамгаалалтын (PE) дамжуулагчийн зохион байгуулалт: C (combined) нэгдсэн PEN дамжуулагч, S (separate) тусад нь татагдсан гэсэн үг.
TN систем ба түүний хувилбарууд
TN системд эх үүсвэрийн саармаг цэг шууд газардаж, тоног төхөөрөмжийн корпусыг хамгаалалтын дамжуулагчаар дамжуулан энэ цэгт холбоно. Богино залгаа үүсэхэд гүйдэл металлаар битүү гүйдлийн хүрдээр урсаж, их утга авдаг тул автомат таслуур эсвэл хайлдаг гал хамгаалагч хурдан ажиллаж таслах давуу талтай.
- TN-C — саармаг ба хамгаалалтын үүргийг нэг PEN дамжуулагч гүйцэтгэнэ. Хэмнэлттэй боловч PEN тасрахад корпус дээр аюултай хүчдэл гарах эрсдэлтэй.
- TN-S — N ба PE дамжуулагч бүх урттаа тусдаа явна. Хамгийн найдвартай бөгөөд RCD хамгаалалт хэрэглэх боломжтой.
- TN-C-S — эхэндээ PEN нэгдсэн, дэд станц буюу оролтын самбар дээр N ба PE салгагдана. Монголын хот суурин, шинэ барилгад өргөн хэрэглэгддэг оновчтой шийдэл.
TT систем
TT системд эх үүсвэрийн саармаг цэг шууд газардсан боловч тоног төхөөрөмжийн корпус нь сүлжээний саармагтай холбогдолгүй, бие даасан газардуулгын электрод-оор газардана. Ийм учраас богино залгааны гүйдлийн зам нь газрын эсэргүүцлээр битүүрч, гүйдэл харьцангуй бага байдаг. Тиймээс энэ системд зөвхөн автомат таслуурт найдах боломжгүй бөгөөд RCD ашиглах нь заавал шаардлагатай.
IT систем
IT системд эх үүсвэрийн саармаг цэг газраас тусгаарлагдсан буюу их эсэргүүцлээр газардана. Нэг фаз газарт залгагдах анхны эвдрэл гарахад гүйдэл маш бага байх тул тэжээл тасрахгүй, ажиллагаа үргэлжилнэ. Энэ нь эмнэлгийн мэс заслын өрөө, шахуургын станц, тасралтгүй байх ёстой технологийн процесст онцгой ач холбогдолтой. Гэхдээ анхны эвдрэлийг тусгай тусгаарлагын хяналтын төхөөрөмж-өөр илрүүлж, хоёр дахь эвдрэл гарахаас өмнө засах ёстой.
Хамгаалалтын аргатай уялдаа ба сонголт
Газардуулгын системийн сонголт нь автомат таслуур, RCD-ийн ажиллагаатай нягт холбоотой. Хамгаалалтын төхөөрөмж эвдрэлийн гүйдлийг стандартаар тогтоосон хугацаанд таслах ёстой. Дамжуулагчийн огтлолыг сонгохдоо эвдрэлийн хүрдийн бүрэн эсэргүүцлийг тооцох ба ойролцоо утгыг дараах томъёогоор гаргана:
Ia = Uo / Zs
энд Ia — эвдрэлийн гүйдэл, Uo — фаз ба газрын хоорондох нэрлэсэн хүчдэл (230 В), Zs — эвдрэлийн хүрдийн бүрэн эсэргүүцэл. Zs хэдий бага байна, гүйдэл төдий их болж, хамгаалалт хурдан ажиллана.
- TN-S / TN-C-S — хот суурин, олон нийтийн болон орон сууцны барилгад тохиромжтой, RCD-тэй хослуулна.
- TT — тусгаарлагдсан объект, агаарын шугаман тэжээлд RCD-тэй хамт хэрэглэнэ.
- IT — тасралтгүй ажиллагаа шаардсан онцгой хэрэглэгчид, тусгаарлагын хяналттай.
Дүгнэлт
TN, TT, IT системүүд нь тус бүр давуу ба сул талтай бөгөөд универсал шийдэл гэж байхгүй. TN систем хямд, богино залгааны гүйдэл их учир хурдан таслагдана; TT нь энгийн, тусдаа объектод тохиромжтой боловч RCD-гүй ажиллах боломжгүй; IT нь тасралтгүй ажиллагаа шаардсан онцгой байгууламжид зориулагдсан. Инженер хүн газардуулгын системийг сонгохдоо тэжээлийн эх үүсвэр, хэрэглэгчийн онцлог, хамгаалалтын төхөөрөмжийн ажиллагаа болон MNS стандартын шаардлагыг цогцоор нь харгалзан үзэх ёстой. Зөв сонгосон газардуулгын систем нь хүний амь нас, эд хөрөнгийн аюулгүй байдлын баталгаа болдог.