Гүйдэл алдагдлын хамгаалалт: RCD/УЗО-ийн ажиллагаа, төрөл ба сонголт
Гүйдэл алдагдлын хамгаалалт гэж юу вэ
Автомат таслуур нь хэт ачаалал болон богино холболтоос хамгаалдаг ч гүйдэл алдагдал буюу хэлхээнээс газар руу гоождог бага гүйдлийг мэдэрдэггүй. Хүн шууд болон шууд бус хүрэлцээгээр гүйдэлд өртөх, эсвэл тусгаарлага муудсанаас гал гарах эрсдэл яг ийм алдагдлаас үүсдэг. Үүнээс хамгаалахад гүйдэл алдагдлын хамгаалах хэрэгсэл (RCD, орос нэрээр УЗО)-ийг ашиглана.
Ажиллах зарчим
RCD нь фазын болон тэглэх (N) дамжуулагчийг цагирган соронзон голоор дамжуулж, гүйдлийн ялгаврыг хэмждэг. Хэвийн үед орж буй ба гарч буй гүйдэл тэнцүү тул үр дүнгийн соронзон урсгал тэг байна. Хэрэв хэсэг гүйдэл газар руу алдагдвал энэ тэнцвэр алдагдаж, мэдрэгч ороомогт индукцийн гүйдэл үүсэн, реле ажиллаж хэлхээг таслана. Ялгаврын гүйдэл тогтоосон босго IΔn-д хүрмэгц хэдхэн миллисекундэд тасалдаг.
Тасалгааны босго (IΔn) сонголт
| IΔn | Зориулалт |
|---|---|
| 10 мА | Онцгой чийглэг, эмнэлгийн тусгай орчин |
| 30 мА | Хүнийг цахилгаанд өртөхөөс хамгаалах нэмэлт хамгаалалт |
| 100–300 мА | Галын аюулаас хамгаалах |
| 300–500 мА | Том сүлжээний ерөнхий (селектив) хамгаалалт |
30 мА-ийн босго нь хамгийн чухал: хүний биеэр урсах аюултай гүйдэл зүрхний фибрилляци үүсгэхээс өмнө хэлхээ тасрахаар тооцоолсон. Иймд угаалгын өрөө, гадна залгуур, чийглэг үйлдвэрлэлийн шугамд заавал 30 мА-ийн RCD тавина.
RCD-ийн төрлүүд
Орчин үеийн тоног төхөөрөмжид цахилгаан хувиргагч, инвертор ихээр орсноор алдагдлын гүйдлийн хэлбэр өөрчлөгддөг тул мэдрэх чадвараар нь ялгана:
| Төрөл | Илрүүлэх гүйдэл |
|---|---|
| AC | Зөвхөн синусойд хувьсах гүйдэл |
| A | Синусойд + лугшилтат тогтмол гүйдэл |
| F | Давтамж хувиргагчтай тоног төхөөрөмж |
| B | Гөлгөр тогтмол гүйдэл (нарны инвертор, цэнэглэгч) |
Мөн ажиллах хугацаагаар нь агшин зуурын болон саатал өгсөн селектив (S) төрөл гэж хуваана. S төрлийг оролтод, агшин зуурынхыг салбар шугамд тавьж хугацааны сонголтот байдлыг хангана. RCBO нь RCD ба хэт гүйдлийн хамгаалалтыг нэг хэрэгсэлд нэгтгэсэн шийдэл юм.
Монголын нөхцөл дэх онцлог
−40°С хүйтэн, хуурай агаар, дулаарах-хөрөх мөчлөгт RCD-ийн мэдрэгч болон реле механизм нөлөөлж, зарим тохиолдолд шаардлагагүй тасалгаа (nuisance tripping) үүсдэг. Мөн урт кабельтай хэлхээнд байгалийн багтаамжийн алдагдал 30 мА-д ойртож, худал ажиллах эрсдэлтэй. Иймд:
- Урт шугамыг хэд хэдэн RCD-д хуваан ачаалж, нийт алдагдлын гүйдлийг босгын гуравны нэгээс хэтрүүлэхгүй байх;
- Гадна суурилуулгад температурын хүрээ өргөн (жишээ нь −25…−40°С) тэмдэглэгээтэй хэрэгсэл сонгох;
- TN-C-S болон TT системд газардуулгын эсэргүүцэлтэй уялдуулан босгыг сонгох.
Зөв сонгож, тогтмол шалгасан гүйдэл алдагдлын хамгаалалт нь хүний амь нас, өмч хөрөнгийг цахилгааны аюулаас хамгаалах хамгийн үр дүнтэй давхарга хэвээр байна.