Хэт гүйдлийн релей хамгаалалтын тохируулга ба хоёрдогч гүйдэл нэвтрүүлэх шалгалт
Хэт гүйдлийн хамгаалалтын үүрэг
Реле хамгаалалт нь цахилгаан сүлжээнд гэмтэл гарсан үед гэмтэлтэй хэсгийг хамгийн богино хугацаанд, зөвхөн шаардлагатай хэмжээгээр тасалж, тоноглол болон хүнийг хамгаалах үндсэн систем юм. Түгээмэл хэрэглэгддэг төрөл нь хэт гүйдлийн хамгаалалт (overcurrent protection) бөгөөд гүйдэл тогтоосон хязгаараас хэтэрсэн үед таслуур-ыг салгах команд өгдөг. 10кВ фидер, 35/10кВ дэд станцын секц, трансформаторын хамгаалалтад энэ зарчмыг өргөн ашигладаг.
Тохируулгын утгыг тодорхойлох
Хамгаалалт зөв ажиллахын тулд хоёр үндсэн параметрийг зөв сонгоно: ажиллах гүйдэл (уставка) ба хугацааны саатал. Ажиллах гүйдлийг хэвийн дээд ачааллаас дээгүүр, гэмтлийн богино залгааны гүйдлээс доогуур байхаар сонгож, гүйдлийн трансформатор-ын хувиргах харьцааг тооцно.
- Гүйдлийн үе шат (I>) — хэвийн ачааллын гүйдлээс 1.2–1.5 дахин их утгаар тохируулж, богино залгаа ба хэт ачааллаас хамгаална.
- Агшин зуурын үе шат (I>>) — их гүйдлийн гэмтлийг саатуулгүй таслах, ойролцоо цэгийн богино залгаанд ажиллана.
- Цаг хугацааны шинж чанар — тогтмол хугацаат (definite time) эсвэл урвуу хамааралт (IDMT) шинжийг сонгож, цаг хугацааны үржүүлэгч (TMS)-ээр нарийвчилна.
Дараалсан хамгаалалтуудын хооронд сонголтот байдал (селективлэг)-ыг хангахын тулд эх үүсвэр рүү явах тусам хугацааны шатлалыг ойролцоогоор 0.3–0.4 секундээр нэмэгдүүлж тохируулна. Ингэснээр зөвхөн гэмтэлд хамгийн ойр байгаа таслуур эхэлж ажиллаж, дээд түвшний хамгаалалт нөөцөд үлддэг.
Хоёрдогч гүйдэл нэвтрүүлэх шалгалт
Тохируулгыг тооцоолж релейд оруулсны дараа түүнийг бодит гүйдэл нэвтрүүлэн шалгах шаардлагатай. Туршилтын иж бүрдлээр релейн хоёрдогч талд гүйдэл өгч дараах үзүүлэлтийг баталгаажуулна:
- Ажиллах босго — гүйдлийг аажим нэмэгдүүлж релей яг тохируулсан утган дээр ажиллаж байгааг шалгах (уставкын нарийвчлал ±5% дотор).
- Ажиллах хугацаа — тохируулсан гүйдлийн үед таслах команд гарах хугацааг хэмжиж хугацааны шинж чанартай тулгах.
- Таслах хэлхээ — релейн команд таслуурын салгах ороомогт хүрч, таслуур бодитоор салж байгааг баталгаажуулах.
Хоёрдогч туршилт релейн логикийг шалгах бол анхдагч гүйдэл нэвтрүүлэх шалгалт нь гүйдлийн трансформаторын харьцаа, туйлшрал, хоёрдогч утаслалын бүрэн бүтэн байдлыг батална. Хоёуланг хослуулснаар хамгаалалтын гинжин хэлхээ бүхэлдээ найдвартай ажиллах баталгаа болно.
Дүгнэлт
Хэт гүйдлийн хамгаалалтын тохируулга нь ачаалал, богино залгааны гүйдэл, сонголтот байдлын нарийн тэнцвэрийг шаарддаг инженерийн ажил юм. Тооцоолсон уставкыг хоёрдогч ба анхдагч гүйдэл нэвтрүүлэх шалгалтаар баталгаажуулж, таслах хэлхээг бүхэлд нь турших нь Монголын эрчим хүчний системийн найдвартай, аюулгүй ажиллагааны үндэс болдог.