Хүйтэн уур амьсгалд тоног төхөөрөмжийн стандартчилал: хүчдэлийн эгнээ, тусгаарлагын уялдаа, хамгаалалтын зэрэглэл
Тоног төхөөрөмжийн техникийн үзүүлэлтийг зөв тодорхойлохын тулд гурван суурь асуултад хариулах хэрэгтэй: аль хүчдэлийн түвшинд ажиллах вэ, ямар хэмжээний хэт хүчдэлийг тэсвэрлэх вэ, ямар орчны нөхцөлд ажиллах вэ. Эдгээрийг IEC-ийн стандартын эгнээ тодорхой болгож өгдөг бөгөөд Монголын хүйтэн, эрс тэс уур амьсгалын нөхцөлд онцгой анхаарал шаарддаг.
Нэрлэсэн хүчдэлийн стандарт эгнээ (IEC 60038)
IEC 60038 стандарт нь системийн нэрлэсэн хүчдэл (Un) болон тоног төхөөрөмжийн зөвшөөрөгдөх хамгийн их хүчдэл (Um)-ийг стандартчилдаг. Монголын системд өргөн хэрэглэгддэг түвшнүүдийг доор харуулав:
| Нэрлэсэн Un (кВ) | Хамгийн их Um (кВ) | Аянгын импульсийн тэсвэрлэх хүчдэл BIL (кВ) |
|---|---|---|
| 6 | 7.2 | 60 |
| 10 | 12 | 75 |
| 35 | 40.5 | 185 |
| 110 | 123 | 550 |
| 220 | 245 | 950 / 1050 |
Тоног төхөөрөмжийг Um утгаар нь тодорхойлдгийн учир нь ашиглалтын явцад хүчдэл нэрлэсэн утгаасаа тодорхой хувиар хэлбэлзэж болох тул тэр хэлбэлзлийг тэсвэрлэх нөөц шаардлагатайд оршино.
Тусгаарлагын уялдаа (IEC 60071)
Тусгаарлагын уялдаа гэдэг нь тоног төхөөрөмжийн тусгаарлагын тэсвэрлэх чадварыг гарч болзошгүй хэт хүчдэлтэй, мөн хэт хүчдэлийг хязгаарлах хамгаалалтын хэрэгсэлтэй (жишээ нь хэт хүчдэлийн хязгаарлагч) зохистой тохируулахыг хэлнэ. Зорилго нь тусгаарлагыг хэт нөөцтэй хийж өртөг өсгөхгүйгээр, гэвч эвдрэлийн эрсдэлийг зөвшөөрөгдөх түвшинд байлгах явдал юм.
IEC 60071 нь хүчдэлийн мужийг хоёр ангилдаг: I муж (Um ≤ 245 кВ) — аянгын импульс ба хүчний давтамжийн тэсвэрлэх хүчдэлээр, II муж (Um > 245 кВ) — коммутацийн импульсийн хүчдэлээр тодорхойлогдоно. Монголын 0.4-220 кВ-ын системийн ихэнх байгууламж I мужид багтдаг тул тооцоонд аянгын хэт хүчдэл голлох үүрэгтэй.
Орчны нөхцөл ба −40°С-ийн сорилт
Стандартаар тоног төхөөрөмжийн орчны нөхцөлийг тусад нь заадаг бөгөөд хамгаалалтын зэрэглэлийг IEC 60529-ийн IP кодоор илэрхийлнэ (жишээ нь IP54 — тоос, усны шүршилтээс хамгаалсан). Монголын нөхцөлд орчны хамгийн бага температур гол хязгаарлагч хүчин зүйл болдог. Ердийн гадна суурилуулгын стандарт хамгийн бага утга −25°С байдаг тул Монголд −40°С-ийн ангиллын тоног төхөөрөмж сонгох нь зүйтэй. Хүйтний нөлөө дараах байдлаар илэрнэ:
- SF6 хий: температур буурахад шингэрч даралт унадаг тул халаагч эсвэл хийн хольц (SF6/N2) шаардаж болно;
- Тосон таслуур, трансформаторын тос: зунгааралт нэмэгдэж механизмын хурд буурна;
- Резинэн лац, битүүмж: хэврэгшиж алдагдал үүсгэх эрсдэлтэй;
- Аккумляторын багтаамж: хүйтэнд огцом буурч удирдлага, хамгаалалтын тэжээлд нөлөөлнө.
Иймээс тоног төхөөрөмжийг зөвхөн хүчдэл, гүйдлийн үзүүлэлтээр бус, орчны температурын ангилал, IP зэрэглэл, өндөрлөгийн засвартайгаар цогцоор нь сонгох нь Монголын эрчим хүчний байгууламжийн найдвартай ажиллагааг хангах инженерийн үндсэн шаардлага юм.