IEC ба MNS: олон улсын стандартыг үндэсний тогтолцоонд уялдуулах зарчим
Орчин үеийн цахилгаан тоног төхөөрөмж, эрчим хүчний систем улс хооронд чөлөөтэй нийлүүлэгдэж, харилцан ажиллах шаардлагатай болсноор нэгдсэн техникийн хэл буюу стандарт зайлшгүй болсон. Цахилгаан техник, электроник, холбогдох технологийн салбарт энэ үүргийг Олон улсын цахилгаан техникийн комисс (IEC) гүйцэтгэдэг. IEC-ийн стандарт нь хүчдэлийн эгнээ, тусгаарлагын шаардлага, туршилтын арга, аюулгүй байдлын шалгуурыг нэгтгэснээр өөр өөр орны үйлдвэрлэгчийн бүтээгдэхүүнийг нэг системд найдвартай нийцүүлэх боломжийг олгодог.
IEC-ийн стандарт хэрхэн бүрддэг вэ
IEC нь 1906 онд байгуулагдсан бөгөөд ажлаа техникийн хороо (Technical Committee, TC) болон дэд хороо (SC)-оор дамжуулан явуулдаг. Хороо бүр тодорхой чиглэлийг хариуцна: жишээ нь TC 14 — хүчний трансформатор, TC 17 — таслуур ба хуваарилах байгууламж, TC 28 — тусгаарлагын уялдаа, TC 95 — хэмжлийн реле ба хамгаалалтын төхөөрөмж. Гишүүн орнуудын шинжээчид техникийн агуулгыг боловсруулж, олон шатны санал асуулга, зөвшилцлийн (consensus) журмаар баталгаажуулна. Ингэснээр стандарт нь аль нэг үйлдвэрлэгчийн ашиг сонирхлыг бус, салбарын нийтлэг инженерийн туршлагыг тусгадаг.
MNS-д нэвтрүүлэх аргачлал
Монголд стандартчиллын үндэсний байгууллага (Стандарт, хэмжил зүйн газар) олон улсын стандартыг үндэсний MNS тогтолцоонд нэвтрүүлэх ажлыг зохион байгуулдаг. Нэвтрүүлэлтийг ISO/IEC-ийн журмын дагуу нийцлийн зэрэглэлээр ангилна:
| Зэрэглэл | Тэмдэглэгээ | Тайлбар |
|---|---|---|
| Ижил | IDT | Техникийн агуулга бүрэн давхцаж, зөвхөн монгол орчуулга хийгдсэн (жишээ нь MNS IEC 60038) |
| Өөрчилсөн | MOD | Үндэсний нөхцөлд тохируулан хазайлт, нэмэлт заалт оруулсан |
| Тэнцүү бус | NEQ | Бүтэц, агуулгаараа ялгаатай, зөвхөн лавлагаа болгон ашигласан |
Ижил (IDT) хэлбэрээр авах нь хамгийн давуу тал ихтэй: олон улсын туршилтын гэрчилгээ, тоног төхөөрөмжийн паспортын үзүүлэлтийг шууд харьцуулах боломжтой болно. Харин уур амьсгал, газардуулгын нөхцөл, богино залгааны түвшин зэрэг Монголд онцлог хүчин зүйлүүд оролцох тохиолдолд MOD хэлбэрээр үндэсний хазайлт оруулах нь зүйтэй.
Монголын эрчим хүчний салбарт үзүүлэх нөлөө
Монголын нэгдсэн эрчим хүчний систем 0.4-220 кВ-ын хүчдэлийн олон түвшинтэй, хөрш орнуудтай холбогдсон учир нийлүүлэгдэх таслуур, трансформатор, тусгаарлагч, реле хамгаалалтын төхөөрөмж бүр нэгдсэн техникийн шаалгад нийцэх ёстой. Стандартад суурилсан худалдан авалт нь дараах давуу талтай:
- Өөр өөр үйлдвэрлэгчийн тоног төхөөрөмжийн харилцан орлуулах чадвар хангагдана;
- Туршилт, ашиглалтын аюулгүй байдлын шалгуур нэгдэнэ;
- Гэрээ, техникийн даалгаварт эшлэх суурь баримт бий болно;
- Инженер, ашиглалтын боловсон хүчний мэдлэг олон улсын жишигтэй уялдана.
Иймд IEC-ийн стандартыг зөвхөн орчуулж авахаас илүүтэйгээр, Монголын −40°С хүртэлх хүйтэн, өндөрлөг газрын нөхцөл, системийн богино залгааны түвшинг тусгасан үндэсний хавсралт, хазайлттайгаар нэвтрүүлэх нь салбарын найдвартай ажиллагааны үндэс болдог.