IEC 62443 аюулгүй байдлын түвшин ба дэд станцын автоматжуулалт
Аж үйлдвэрийн удирдлагын системийн кибер аюулгүй байдлын олон улсын суурь баримт бол IEC 62443 стандартын цуврал юм. Энэ нь тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгч, системийн нэгтгэгч, эцсийн эзэмшигч гэсэн бүх талын үүрэг хариуцлагыг тодорхойлж, аюулгүй байдлыг тоон утгаар хэмжих аюулгүй байдлын түвшин (Security Level, SL)-ний ойлголтыг нэвтрүүлдэг. Дэд станцын автоматжуулалтын систем (SAS)-д энэ аргачлалыг хэрхэн хэрэглэхийг авч үзье.
Аюулгүй байдлын түвшин гэж юу вэ
SL нь тухайн бүсийг ямар чадавхтай халдагчаас, ямар нөөц зарцуулж хамгаалахыг илэрхийлдэг 0–4 хүртэлх түвшин юм. Энэ нь долоон суурь шаардлага (Foundational Requirements)-д тулгуурлана: хандалтын хяналт, ашиглалтын хяналт, өгөгдлийн бүрэн бүтэн байдал, нууцлал, өгөгдлийн урсгалын хязгаарлалт, үйл явдлын хариу арга хэмжээ, нөөцийн бэлэн байдал.
| Түвшин | Халдагчийн шинж | Жишээ орчин |
|---|---|---|
| SL 0 | Тусгай хамгаалалт шаардахгүй | Ач холбогдолгүй туслах систем |
| SL 1 | Санамсаргүй, санаандгүй зөрчил | Дотоод хэрэглээний бүс |
| SL 2 | Энгийн арга, бага нөөцтэй санаатай халдагч | Ердийн дэд станцын удирдлага |
| SL 3 | Дунд зэргийн нөөц, тусгай ур чадвартай | Чухал зангилаа дэд станц |
| SL 4 | Их нөөц, өндөр ур чадвартай зохион байгуулалттай халдагч | Үндэсний хэмжээний диспетчерийн цөм |
Зорилтот, чадавхын, хүрсэн түвшин
Практикт гурван төрлийн SL-ийг ялган ойлгох нь чухал:
- SL-T (зорилтот) — эрсдэлийн үнэлгээгээр тухайн бүсэд шаардлагатай гэж тогтоосон түвшин;
- SL-C (чадавхын) — тоног төхөөрөмж эсвэл систем угаасаа хангаж чадах түвшин;
- SL-A (хүрсэн) — тохиргоо, суурилуулалтын дараа бодит байдалд хүрсэн түвшин.
Инженерийн зорилго бол SL-A ≥ SL-T нөхцөлийг хангах. Хэрэв тоног төхөөрөмжийн SL-C нь SL-T-ээс доогуур бол нэмэлт нөхөн хамгаалалтын арга хэмжээ (compensating controls) ашиглан зөрүүг нөхөх шаардлагатай болно.
Дэд станцын автоматжуулалтад хэрэглэх нь
Орчин үеийн дэд станцад IEC 61850 стандартаар реле хамгаалалт, таслуурын удирдлага, хэмжилтийн мэдээллийг GOOSE ба MMS дохиогоор станцын доторх сүлжээгээр солилцдог. Эдгээр дохио нь бодит цагийн, маш бага сааталтай ажиллах ёстой тул шифрлэлт нэмэх нь техникийн хувьд хязгаарлагдмал. Иймд аюулгүй байдлыг сүлжээний сегментчлэл, VLAN тусгаарлалт, хандалтын хатуу хяналтаар хангах нь илүү бодитой.
Монголын эрчим хүчний системд 220/110/35/10кВ түвшний дэд станцууд системийн найдвартай ажиллагаанд өөр өөр ач холбогдолтой. Тухайлбал, төвийн эрчим хүчний системийн гол зангилаа дэд станц нь орон нутгийн жижиг таслалтын цэгээс өндөр SL-T шаардана. Иймд эрсдэлийн үнэлгээг хүчдэлийн түвшин, ачааллын ач холбогдол, нөөц замын байдлыг харгалзан хийх нь зүйтэй.
Аюулгүй байдлын түвшин нь "хэр аюулгүй вэ" гэсэн эргэлзээт асуултыг "ямар халдагчийн эсрэг, ямар түвшинд" гэсэн хэмжигдэхүйц шаардлага болгон хувиргадаг.
Амьдралын мөчлөгийн хандлага
IEC 62443-ийн гол зарчим бол аюулгүй байдал нь нэг удаагийн төсөл биш, харин тасралтгүй мөчлөг гэдэгт оршино. Дэд станцын систем ашиглалтад орсны дараа ч firmware шинэчлэлт, тохиргооны хяналт, эмзэг байдлын үнэлгээг тогтмол хийж, SL-A түвшнийг хадгалах шаардлагатай. Ингэснээр эрчим хүчний хангамжийн найдвартай, аюулгүй ажиллагааг урт хугацаанд баталгаажуулна.