Эрчим хүчний SCADA/OT сүлжээний сегментчлэл ба гүн хамгаалалт
Эрчим хүчний диспетчерийн удирдлага, дэд станцын телемеханик, реле хамгаалалтын автоматжуулалт нь бодит цагийн горимд тасралтгүй ажиллах ёстой тул уламжлалт мэдээллийн технологийн (IT) орчноос үндсэн зарчмаараа ялгаатай. Сүүлийн жилүүдэд SCADA болон үйлдвэрлэлийн технологийн (OT) сүлжээ рүү чиглэсэн зорилтот халдлагууд нэмэгдсэн нь эрчим хүчний системийн найдвартай ажиллагаанд шинэ төрлийн эрсдэл авчирсан. Энэ өгүүлэлд OT сүлжээг зохистой сегментчлэх, олон давхаргат буюу гүн хамгаалалт (defense in depth) барих инженерийн арга зүйг авч үзнэ.
IT ба OT орчны зарчмын ялгаа
Мэдээллийн технологийн орчинд нууцлал нэн тэргүүнд тавигддаг бол диспетчерийн болон дэд станцын удирдлагын систем дэх хамгийн эмзэг зүйл нь бэлэн байдал ба бүрэн бүтэн байдал юм. Хүчдэлийн 220кВ шугамын таслуурыг удирдаж буй дохио саатах, эсвэл өөрчлөгдөх нь шууд аваарын нөхцөл үүсгэж болзошгүй. Түүнчлэн OT төхөөрөмжүүд урт насжилттай, IEC 60870-5-104, DNP3, Modbus зэрэг уламжлалт протоколууд ихэвчлэн таниулах баталгаажуулалтгүй зохиогдсон байдаг. Иймд аюулгүй байдлыг протоколын түвшинд бус, сүлжээний архитектурын түвшинд шийдэх шаардлагатай болдог.
Purdue загвар ба бүсчлэл
OT сүлжээг давхаргачилахад Purdue лавлагаа загвар өргөн хэрэглэгддэг. Үүнд процессын түвшин (мэдрүүр, гүйцэтгэх механизм), удирдлагын түвшин (RTU, PLC, реле хамгаалалт), диспетчерийн хяналтын түвшин (SCADA сервер, HMI) болон аж ахуйн нэгжийн мэдээллийн систем зэргийг тодорхой давхаргад ангилна. IEC 62443-3-2 стандартын дагуу эдгээр давхаргыг бүс (zone)-д хуваан, бүс хоорондын мэдээлэл дамжуулах сувгийг (conduit) хатуу хянадаг.
- Диспетчерийн үндэсний төвийн SCADA цөмийг тусдаа бүсэд байрлуулах;
- Дэд станц бүрийн орон нутгийн автоматжуулалтын сүлжээг бие даасан бүс болгох;
- IT болон OT хооронд завсрын бүс (DMZ) байгуулж, шууд холболтыг бүрэн хаах.
Гүн хамгаалалтын практик давхаргууд
Ганц галт хана (firewall) хангалтгүй. Дараах давхаргуудыг хослуулна:
- Периметр: бүс хооронд төрөлжсөн үйлдвэрлэлийн галт хана, протокол шүүлтүүр;
- Нэг чиглэлт хаалга: диспетчерийн мэдээллийг IT рүү зөвхөн гаргах шаардлагатай бол өгөгдлийн диод (data diode) ашиглаж эргэх урсгалыг бодит биетээр таслах;
- Хандалтын хяналт: алсын засварын холболтыг зөвхөн хугацаатай, олон хүчин зүйлийн баталгаажуулалттай, бүртгэлтэйгээр нээх;
- Хяналт ба илрүүлэлт: OT-д тохирсон, идэвхгүй (passive) урсгал хянагч байршуулж хэвийн бус зан төлөвийг илрүүлэх.
Монголын эрчим хүчний системд дэд станцууд өргөн уудам нутагт тархсан, ихэнх нь алслагдсан, −40°С хүрэх хүйтэнд ажилладаг тул алсын хандалт зайлшгүй хэрэгцээтэй. Гэвч энэ хэрэгцээ нь байнгын нээлттэй сувгийг зөвтгөхгүй. Алсын холболт бүрийг хугацаатай, хяналттай, аудитын мөрөөр баталгаажуулах нь зохистой шийдэл болно.
Сегментчлэл нь халдлагыг бүрэн зогсоохгүй ч тархалтыг нэг бүсэд хязгаарлаж, системийн диспетчерийн цөмийг хамгаалах цаг хугацааг олгодог.
Дүгнэвэл, эрчим хүчний OT сүлжээний аюулгүй байдал нь тусдаа бүтээгдэхүүн худалдан авах асуудал биш, харин архитектур, процесс, хяналтын нэгдсэн тогтолцоо юм. Purdue загварт суурилсан бүсчлэл, бүс хоорондын хатуу хяналт, олон давхаргат хамгаалалт нь Монголын нөхцөлд системийн найдвартай, тасралтгүй ажиллагааг хангах суурь болно.