Сэргээгдэх эх үүсвэрийг сүлжээнд нэгтгэх сорилт ба батарейн хадгалалт
Нар, салхины эх үүсвэрийн үндсэн сорилт бол гаралт нь цаг агаараас хамааран хэдэн секундээс өдрийн хэмжээнд хэлбэлздэг, диспетчерээс шууд удирдах боломжгүй (non-dispatchable) байдал юм. Эрчим хүчний систем нь үйлдвэрлэл ба хэрэглээг агшин бүрт тэнцвэржүүлж, давтамжийг 50 Гц орчимд тогтоон барих ёстой тул хувьсах эх үүсвэрийн эзлэх хувь өсөх тусам сүлжээнд шинэ шаардлага тавьдаг.
Сүлжээнд нэгтгэх техникийн сорилтууд
Давтамжийн тэнцвэр ба инерци. Уламжлалт синхрон генераторын эргэлдэгч масс нь системд механик инерци өгч, ачаалал огцом өөрчлөгдөхөд давтамжийн уналтыг сааруулдаг. Инвертор дээр суурилсан нар, салхины эх үүсвэр ийм физик инерцигүй тул өндөр хувьтай нэвтрэх үед давтамжийн өөрчлөлтийн хурд (RoCoF) нэмэгдэж, реле хамгаалалт болон системийн тогтвортой байдалд эрсдэл учруулна.
Хүчдэл ба реактив чадал. Тархсан эх үүсвэр холбогдсноор зангилаа дахь хүчдэлийн профиль өөрчлөгдөж, реактив чадлын тохируулга, хүчдэлийн зохицуулалт нарийсдаг. Орчин үеийн инвертор реактив чадал өгөх чадвартай ч тохиргоо, хамгаалалтын тохируулгыг дахин судлах шаардлага гарна.
Урьдчилсан таамаглал ба нөөц. Гаралтын хэлбэлзлийг нөхөхийн тулд эргэлтийн нөөц (spinning reserve), хурдан өсөх чадвартай (ramp) нөөц шаардагдана. Монголын төвийн эрчим хүчний систем нь голдуу дулааны цахилгаан станц (ТЭЦ)-д тулгуурладаг бөгөөд давтамжийн зохицуулалтыг хэсэгчлэн хөрш системтэй холболтоор дэмждэг тул дотоод тэнцвэржүүлэх нөөцийн ач холбогдол улам өснө.
Эрчим хүч хадгалах технологиуд
Эдгээр сорилтыг шийдэх гол хэрэгсэл бол эрчим хүч хадгалалт, ялангуяа батарейн хадгалалтын систем (BESS) юм. Литий-ионы батарей нь миллисекундын дотор чадлаа өгч/татаж, давтамжийн зохицуулалт, оргил ачаалал тэгшлэх, эргэлтийн нөөц орлуулах зэрэг олон үүрэг зэрэг гүйцэтгэнэ.
| Технологи | Хадгалах хугацаа | Round-trip АҮК | Онцлог |
|---|---|---|---|
| Литий-ион BESS | секунд–цаг | ~85–95% | Хурдан хариу, модульчлагдсан |
| Насос-хуримтлалын УЦС | цаг–өдөр | ~70–80% | Том багтаамж, газарзүйн нөхцөл шаардана |
| Дулааны хадгалалт | цаг–өдөр | янз бүр | Дулаан хангамжтай уялдуулж болно |
Монголын нөхцөл дэх хэтийн төлөв
Сэргээгдэх эх үүсвэрийн эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх зорилтод хүрэхэд хадгалалт нь зайлшгүй бүрэлдэхүүн хэсэг болж байна. Сүүлийн жилүүдэд Монголд томоохон масштабын батарейн хадгалалтын систем төлөвлөгдөж, барьж эхэлсэн нь давтамжийн зохицуулалт, нөөцийг дотооддоо хангах, хөрш системээс хараат байдлыг бууруулах чиглэлд чухал алхам болж байна. Ирээдүйд ухаалаг сүлжээ (smart grid), эрэлтийн удирдлага, урьдчилсан таамаглалын нарийвчлалыг сайжруулах нь хадгалалтын хамт хувьсах эх үүсвэрийг найдвартай нэгтгэх суурь болно.