Газрын тос, хийн орчны тэсрэлтээс хамгаалсан Ex цахилгаан тоноглол: бүсчлэл ба хамгаалалтын төрөл
Тэсрэлтийн аюултай орчин гэж юу вэ
Газрын тос, байгалийн хийн олборлолт, боловсруулалт болон тээвэрлэлтийн үе шат бүрд шатамхай хий, уур, тоосонцор агаартай холилдон тэсрэх аюул бүхий орчин үүсэх магадлалтай. Ийм орчинд ажиллах цахилгаан тоног төхөөрөмж нь оч, нуман гал, гадаргуугийн хэт халалт зэрэг гал асаах эх үүсвэр болохоос найдвартай сэргийлсэн тусгай бүтэцтэй байх ёстой. Эдгээрийг нийтэд нь тэсрэлтээс хамгаалсан (Ex) тоноглол гэж нэрлэх бөгөөд Монгол Улсад MNS IEC 60079 цувралын стандартаар зохицуулна.
Аюултай бүсийн ангилал
Хамгаалалтын түвшнийг зөв сонгохын өмнө орчны аюулын зэргийг бүсчлэн тодорхойлно. Хийн орчны хувьд гурван бүс ялгана:
| Бүс | Тэсрэх орчин үүсэх нөхцөл | Жишээ |
|---|---|---|
| 0-р бүс | Байнга буюу удаан хугацаагаар оршино | Хадгалалтын савны доторх уурын зай |
| 1-р бүс | Хэвийн ажиллагааны үед үе үе үүснэ | Шахуургын битүүмжийн орчим |
| 2-р бүс | Зөвхөн эвдрэл, ослын үед богино хугацаанд | Хийн шугамын фланцан залгаас |
Хий, уурын бүлэг ба температурын анги
Аюултай бодисыг тэсрэх идэвхээр нь IIA, IIB, IIC гэсэн бүлэгт хуваана. Метан голлосон байгалийн хий ихэвчлэн IIA бүлэгт, харин устөрөгч агуулсан орчин хамгийн эмзэг IIC бүлэгт багтдаг. Мөн тоноглолын гадаргуугийн дээд температурыг T1–T6 ангиар (450°С-аас 85°С хүртэл) хязгаарлаж, тухайн хийн өөрөө асах температураас доогуур байлгана.
Хамгаалалтын үндсэн төрлүүд
- Ex d (галд тэсвэртэй бүрхүүл) — доторх тэсрэлтийг бат бөх бүрхүүл дотор хааж, дүрэлзэх дөл гадагш нэвтрэхээс сэргийлнэ.
- Ex e (нэмэгдүүлсэн аюулгүй байдал) — оч, нуман гал, хэт халалт үүсэх боломжийг бүтцийн нэмэлт нөөцөөр багасгана.
- Ex i (дотоод аюулгүй хэлхээ) — хэлхээний энерги болон гүйдлийг оч үүсгэхээргүй хэмжээнд хязгаарлана. Хэмжүүр, автоматжуулалтад тохиромжтой.
- Ex p (даралтат бүрхүүл) — цэвэр агаар буюу идэвхгүй хийгээр илүүдэл даралт үүсгэж, аюултай хийг тоноглол дотор нэвтрүүлэхгүй.
Монголын нөхцөлд анхаарах зүйл
Монголын уур амьсгалын −40°С хүйтэн нь Ex тоноглолын сонголтод шууд нөлөөлнө. Тоноглол нь зөвхөн тэсрэлтийн ангиллаас гадна −50…+40°С орчны температурын мужид ажиллах гэрчилгээтэй байх шаардлагатай. Мөн дараах зүйлийг чанд мөрдөнө:
- Ex d бүрхүүлд зөвхөн гэрчилгээтэй, тэсрэлтэд тэсвэртэй кабелийн оруулга (cable gland) хэрэглэх;
- Тоноглол болон кабелийн бамбайг найдвартай газардуулга-д холбож, потенциал тэгшитгэлийг хангах;
- Тусгаарлага-ын эсэргүүцлийг тогтмол хэмжиж, чийг, конденсацаас хамгаалах.
Товчхондоо, тэсрэлтээс хамгаалсан тоноглолыг сонгохдоо бүсийн ангилал, хийн бүлэг, температурын анги болон орчны хүйтэн гэсэн дөрвөн хүчин зүйлийг нэгэн зэрэг харгалзан үзэж, MNS IEC 60079-ийн шаардлагад бүрэн нийцүүлэх нь Монголын газрын тос, хийн салбарын аюулгүй ажиллагааны үндэс суурь болно.