6–35 кВ-ын вакуум таслуур ба комплект хуваарилах байгууламжийн онцлог
Монголын түгээх сүлжээний нуруу нь 6, 10, 15, 35 кВ-ын хүчдлийн түвшнээр ажилладаг бөгөөд эдгээр цэгт таслах, залгах, богино залгаанаас хамгаалах үүргийг вакуум таслуур болон түүнийг багтаасан комплект хуваарилах байгууламж (комплект ячейк, КЯ) хүлээдэг. Сүүлийн хорь гаруй жилд газрын тос (маслын) таслуурыг вакуум таслуур бараг бүрэн орлож, дунд хүчдлийн салбарт стандарт шийдэл болов.
Вакуум таслуурын ажиллах зарчим
Таслуурын гол эд анги нь вакуум тасалгаа (нумын камер) юм. Дотор нь 10-4 Па орчмын гүн вакуум үүсгэсэн битүү керамик буюу шилэн колбо дотор хөдөлгөөнт болон тогтмол хоёр контакт байрлана. Гүйдэл тасрахад контакт салж, тэдгээрийн хооронд цахилгаан нум үүснэ. Вакуум орчны цахилгаан бат бэх (диэлектрик бат бэх) маш өндөр тул нум зөвхөн контактын гадаргаас ялгарсан металлын уураар л дамжин асдаг.
Ээлжит гүйдэл секундэд олон удаа тэг цэгээр дайран өнгөрдөг. Гүйдэл тэг дайрах агшинд металлын уур гадаргууд хурдан хуримтлагдаж, нумын завсрын тусгаарлах чадвар нэн богино хугацаанд сэргэснээр нум дахин асахгүй унтарна. Ийнхүү нум таслах зам нь миллиметрийн хэдхэн зайд багтдаг нь вакуум таслуурыг нягт, хөнгөн болгодог.
Комплект хуваарилах байгууламж (КЯ)
Вакуум таслуурыг ганцаараа биш, урьдчилан угсарч туршсан комплект ячейк-ийн бүрэлдэхүүнд суурилуулдаг. Металл бүрхүүлт (metal-clad) хийцийн ячейк нь дотроо тусгаарлагдсан хэд хэдэн тасалгаанд хуваагддаг:
- Шинийн (ошиновын) тасалгаа — гол дамжуулагч шинүүд байрлана;
- Таслуурын тасалгаа — ихэвчлэн гаргаж авдаг (тэргэнцэрт) хийцтэй, засварт бүрэн салгаж авах боломжтой;
- Кабелийн тасалгаа — гарах шугамын кабель, гүйдлийн трансформатор, газардуулгын хутга;
- Хоёрдогч хэлхээний тасалгаа — реле хамгаалалт, хэмжүүр, удирдлагын хэлхээ.
Аюулгүй ажиллагааг механик түгжээ (блокировк) хангадаг: таслуур залгаастай үед тэргэнцрийг гаргах, газардуулгын хутга залгаастай үед таслуур залгах зэрэг буруу дараалал бүрэн хоригдоно. Орчин үеийн ячейк нь дотоод нумын богино залгаанд хийцээрээ тэсвэртэй (arc-resistant) байх ба хэт даралтыг тусгай сувгаар аюулгүй зайлуулах шаардлагатай.
Монголын нөхцөлд тавих шаардлага
Монголын уур амьсгал −40 °C хүрдэг тул ил задгай суурилуулсан модуль дэд станцын хувьд тасалгааны халаалт, чийг хураалтаас хамгаалалт нэн чухал. Хүйтэнд тусгаарлагын гадаргуу дээрх чийг хурж мөстөх нь гулгалтын гэмтэл үүсгэдэг. Иймд:
- Ячейкийн доторх халаагчийг найдвартай ажиллуулж, шүүдэрлэх цэгээс дээш температур барих;
- Вакуум тасалгааны эрчийг (контактын элэгдэл) тогтмол хугацаанд хэмжиж, механизмын тосолгоог хүйтэнд тэсвэртэй тосоор солих;
- Реле хамгаалалтын тохиргоог сүлжээний богино залгааны түвшинд нийцүүлэн үе үе шалгах.
Комплект ячейк нь угсрах хугацаа богино, талбай хэмнэдэг тул хот суурин, уурхайн ачааллын төвүүдэд Монголын эрчим хүчний системд өргөн нэвтэрч байна. Зөв сонголт, чанартай ашиглалт нь дунд хүчдлийн түгээлтийн найдвартай байдлыг тодорхойлох гол хүчин зүйл юм.